Sayaç Okuma Cihazları

USB, Bluetooth, Wi-Fi ya da GSM M-Bus master mı, RF el terminali mi? Binanızdaki sayaç tipine göre doğru okuma cihazını seçmek için karşılaştırmalı bir rehber. Sayaç okuma cihazları, kalorimetre, su sayacı ve ısı pay ölçerlerin endekslerini elle yazmak yerine dijital olarak alıp bilgisayara, telefona ya da uzaktaki bir sunucuya taşıyan donanımlardır. Kablolu sayaçlarda bu işi M-Bus master (seviye dönüştürücü), kablosuz sayaçlarda RF alıcı yapar. Nortek Enerji bu cihazların bir kısmını kendisi üretir: GSM, Wi-Fi, USB ve Bluetooth arayüzlü M-Bus master cihazları ile RF el terminali kendi ürünümüzdür; Türkiye'de pek çok sayaç okuma firmasının cihaz ve yazılım altyapısı da Nortek tarafından sağlanır.

Bu sayfa cihaz seçimiyle ilgilidir: hangi cihaz ne işe yarar, hangi binaya uygundur, hangi sayaçlarla çalışır ve toplanan veri faturaya nasıl dönüşür. Okuma işinin hizmet olarak nasıl yürütüldüğü sayaç okuma sayfasında, satın alınabilir modeller ve fiyatları ise ürün kataloğumuzda.

Sayaç okuma cihazı türleri

Beş temel cihaz grubu var. Hangisinin gerektiği iki soruya bakar: sayaçlar kablolu mu kablosuz mu haberleşiyor ve okuma binadan mı ofisten mi yapılacak. Bu iki soru cevaplanmadan cihaz alınmamalıdır.

Tablodaki gruplardan Nortek'in kendi ürettikleri M-Bus master cihazları ve RF el terminalidir; optik okuma kafası ve sabit RF alıcı burada genel cihaz türü olarak anlatılmıştır.

M-Bus'ın ne olduğu, kablolu ve kablosuz sürümlerinin farkı M-Bus nedir sayfasında anlatılıyor. Kısaca: M-Bus, sayaçların iki telli bir hat üzerinden okunmasını tanımlayan Avrupa standardıdır (EN 13757 ailesi) ve markaya bağlı değildir — standardı destekleyen farklı markaların sayaçları aynı hattan okunabilir.

M-Bus master arayüz seçimi: USB, Bluetooth, Wi-Fi, GSM

Dört arayüzün M-Bus tarafı aynıdır; ayrıştıkları yer verinin cihazdan nasıl çıktığıdır. Nortek'in ürettiği master modellerinin tamamı kablolu M-Bus (EN 13757) hattına bağlanır, 250, 500 ve 1000 sayaç kapasiteli sürümler hâlinde üretilir ve 2000 metreye kadar hat uzunluğunu destekler. Hat tarafında galvanik izolasyon ve kısa devre koruması vardır, cihazlar DIN raya monte edilir ve 12-24 V DC ile beslenir.

Wi-Fi ile GSM arasındaki karar tek bir soruya bakar: binanın internet bağlantısı güvenilir ve kalıcı mı? Evet ise Wi-Fi daha ekonomiktir. Hayır ya da belirsizse GSM daha az uğraştırır, çünkü cihaz kendi bağlantısını kendi taşır ve modemin kimin sorumluluğunda olduğu sorusu ortadan kalkar.

Uzaktan iletim yapan modellerde bilinmesi gereken bir sınır var ve bunu saklamıyoruz: cihazlar okumayı anlık yapıp doğrudan sunucuya gönderir, veriyi kendi içinde biriktirmez. Bağlantının kesildiği sürede okuma yapılamaz; bağlantı geri geldiğinde okumalar kaldığı yerden devam eder ama kesinti süresi sonradan telafi edilmez. Bu yüzden kurulumda iki şey belirleyicidir: kapsamanın gerçekten var olduğu bir noktaya anten yerleştirmek ve beslemenin kesilmemesini sağlamak.

GSM tarafında model seçimi de önemlidir. Aynı işi yapan 2G ve 4.5G sürümleri bulunur; yeni kurulumlarda 4.5G tercih edilmelidir, çünkü operatörler 2G şebekelerini kademeli olarak kapatıyor ve 2G bir cihazın sahadaki ömrü bulunduğu bölgedeki şebekenin ömrüyle sınırlıdır. Uzaktan okuma altyapısının bina tarafında nasıl kurulduğu uzaktan sayaç okuma sistemi sayfasında.

Kablosuz sayaçlarda RF okuyucu

Kablolu hattın çekilmediği ya da çekilemediği binalarda sayaçlar tüketim bilgisini radyo frekansıyla kendiliğinden yayınlar. Bu yayınları toplayan cihaz RF okuyucudur. Nortek'in RF el terminali 868 MHz bandında çalışır, kablosuz M-Bus'ın T1, C, S ve R2 modlarını destekler ve şifreli yayın yapan sayaçların AES korumalı telgraflarını çözer — veriyi okunabilir hâle getirmek için ayrı bir cihaza ihtiyaç kalmaz.

Terminal bir bilgisayar aksesuarı değil, kendi ekranı olan bağımsız bir okuma cihazıdır; okuma sahada cihazın ekranından takip edilir. Açık alanda menzili 2,5 kilometreye kadar çıkar, 260 gram ağırlığındadır ve -20 °C ile +40 °C arasında çalışır; prizden bağımsız kullanım için batarya opsiyoneldir. Sahadan dönen veri tek bir yola bağlı değildir: bilgisayara aktarılabilir, Bluetooth ile yakındaki bir cihaza geçirilebilir, Wi-Fi ya da GSM ile doğrudan sunucuya gönderilebilir — yani blok bittiği anda veri merkeze düşebilir.

Kablosuz tarafta tek gerçek risk kapsamadır. Betonarme perde duvarlar 868 MHz sinyalini beklenenden çok zayıflatır; bu yüzden kurulumdan önce binanın en uzak dairesinden deneme yapılması gerekir. Kapsama denemesi yapılmadan alınan bir kablosuz sistem, eksik okunan daireler olarak geri döner.

Hangi sayaçlarla çalışır

Cihaz seçimi sayacın haberleşme donanımına bağlıdır, markasına değil. Belirleyici olan sayacın hangi çıkışa sahip olduğudur:

• M-Bus çıkışlı kalorimetre (ısı sayacı). Kablolu hatta bağlanır, master üzerinden okunur. Okumanın hizmet tarafı kalorimetre okuma sayfasında; ultrasonik modeller kalorimetre, mekanik modeller mekanik kalorimetre sayfasında.
• M-Bus veya wM-Bus çıkışlı su sayacı. Soğuk ve sıcak su sayaçları aynı hattan ya da aynı RF alıcıyla okunur; ölçüm aynı dönem takvimine bağlanır.
• Haberleşme modüllü ısı pay ölçer. Radyatör üstü ölçerlerin büyük kısmı kablosuz yayın yapar ve RF okuyucuyla toplanır. Bu grubun okunması ısı pay ölçer okuma kapsamındadır; kablosuz modellerin çalışma biçimi RF ısı pay ölçer sayfasında anlatılıyor.
• Optik arayüzlü sayaçlar. Haberleşme modülü olmayan ama optik portu bulunan sayaçlar, optik okuma kafasıyla tek tek ve hatasız okunabilir.

Isı pay ölçer ile kalorimetre arasındaki ayrımı burada netleştirmek gerekiyor, çünkü cihaz seçimini doğrudan etkiliyor: kalorimetre boruya bağlanır ve gidiş-dönüş suyunun sıcaklık farkını debiyle birlikte ölçerek tüketimi kWh olarak sayar; ısı pay ölçer ise radyatörün yüzeyinde durur ve birimsiz bir pay değeri üretir. İkisi farklı cihazlardır, aynı binada birlikte bulunabilirler ve hesapları da ayrı ayrı yapılır.

Cihazın topladığı veri yazılıma nasıl bağlanır

Donanım işin yarısıdır. Cihaz endeksi alır; endeksin dönem tüketimine, tüketimin de daire bildirimine dönüşmesi yazılımın işidir. Nortek tarafında iki katman var: cihazdan veriyi alan okuma yazılımı ve bu veriden ısı gideri paylaştırması üreten program. Kendi binasının okuma ve paylaştırma işini kendisi yürütmek isteyen enerji firmaları, bina ve site yöneticileri için sayaç okuma programı ve kalorimetre okuma programı ek donanım gerektirmeden çalışır.

Cihazlarımızı m-bus.com.tr adresinden inceleyebilirsiniz; uzaktan anlık sayaç okuma için EnerjiPay platformumuzu kullanabilirsiniz.

Verinin nereye gideceği de baştan kararlaştırılır. Uzaktan iletim yapan cihazlar okuduklarını bir sunucuya gönderir ve bu sunucu bizim sistemimiz ya da sizin kendi sunucunuz olabilir. Verisini kendi altyapısında tutmak isteyen ölçüm firmaları ve kurumsal müşteriler için hedef adres kurulumda müşterinin sunucusu olarak tanımlanır.

Isı ölçüm cihazları ve doğru faturalandırma

Cihaz seçimi teknik bir tercih gibi görünür ama sonucu faturada çıkar. Sebebi şu: ısıtma gideri paylaştırması bütün dairelerin aynı dönemde ölçülmesini gerektirir. Ölçülemeyen her daire, o dönem için yönetmeliğin arıza hâli hükmüne başvurulan bir satır demektir — yani itiraza açık bir kalem. Cihazın asıl getirisi hız değil kapsamadır.

Pratikte üç cihaz kaynaklı hata dönem hesabını bozar. Birincisi kapasite sınırında çalışmak: master modeli hattaki sayaç sayısına göre seçilmezse binaya sonradan eklenen sayaçlar okunamaz. 2000 metrelik hat sınırının ya da model kapasitesinin aşıldığı yerlerde tek merkezden herkesi okumaya çalışmak yerine blok başına bir master koymak daha sağlıklıdır. İkincisi sayaç adreslerini planlamamak: aynı adresin iki sayaçta bulunması hatta çakışma yaratır ve okumayı bozar. Üçüncüsü yetersiz kesitte kablo: uzun hatta ince kablo, uçtaki sayaçların okunamamasına yol açar ve arıza sanılır.

Okunan endeksin faturaya dönüşme kuralı serbest değil, Merkezi Isıtma ve Sıhhi Sıcak Su Sistemlerinde Isınma ve Sıhhi Sıcak Su Giderlerinin Paylaştırılmasına İlişkin Yönetmelikte (Resmî Gazete 14/4/2008, sayı 26847 mükerrer) yazılıdır. Formülün işleyişi, ölçülen tüketime ve kapalı kullanım alanına dağıtılan paylar ve dönem hesabının adımları sayaç okuma sayfasında ayrıntılı anlatılıyor. Buradaki tek nokta şu: bildirimde önceki endeks, son endeks ve fark tüketim gösterilmek zorundadır. Bu üç sayıyı üretebilmek için cihazın her dönem eksiksiz okuma alması gerekir; cihaz seçimi bu yüzden bir fatura kararıdır.

Cihaz mı alınmalı, hizmet mi

İki yol var ve ikisi de geçerlidir. Hangisinin uygun olduğu, okumayı kimin yapacağına bağlıdır.

Cihaz ve yazılımı satın almak. Okumayı kendi ekibiyle yürüten sayaç okuma ve enerji firmaları, birden fazla bina yöneten yönetim şirketleri ve kendi işini kendi görmek isteyen büyük siteler için bu yol daha ekonomiktir. Cihaz bir kez alınır, yazılım lisansı üzerine eklenir, okuma ve paylaştırma kendi personelinizle yapılır. Türkiye'de pek çok sayaç okuma firması bu modelle çalışıyor ve cihaz ile yazılım altyapısını Nortek'ten alıyor.

Okuma hizmeti almak. Bina ve site yönetimleri için genellikle daha az uğraştıran yol budur. Cihaz, okuma turu, arıza takibi, gider paylaşım belgesi ve itiraz dayanağı tek elden gelir; yönetimin cihaz kapasitesi, hat kesiti ya da sayaç adresi gibi konularla uğraşması gerekmez. Hizmet kapsamı sayaç okuma sayfasında toplanmıştır.

Ara bir yol da mümkündür: cihaz altyapısı yönetime ait olur, okuma ve raporlama bizde kalır.

Kurulum öncesi kontrol listesi

1. Sayaçların çıkışı belirlenir. Kablolu M-Bus, kablosuz wM-Bus, optik arayüz ya da hiçbiri — cihaz seçiminin ilk girdisi budur.
2. Sayaç sayısı, büyüme payı ve kablo kesiti hesaplanır. Master modeli bugünün değil beş yıl sonrasının sayaç sayısına göre seçilir; uzun hatta uygun kesit, uçtaki sayaçların okunmasının şartıdır.
3. Kablosuz sistemde kapsama denemesi yapılır. Binanın en uzak ve en korunaklı dairesinden deneme alınır.
4. Okumanın nereden yapılacağına karar verilir. Binadan okunacaksa USB veya Bluetooth, ofisten okunacaksa Wi-Fi veya GSM.
5. Besleme noktası, pano yeri ve hedef sunucu tanımlanır. Cihazlar DIN raya monte edilir ve 12-24 V DC besleme ister; kesintisiz besleme okumanın sürekliliği demektir.

Nortek Enerji'nin okuma ve paylaştırma altyapısıyla bugüne kadar 5 milyonun üzerinde sayacı okunan konut için işlem yapılmıştır. Şirketimiz T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'ndan yetkilidir (yetki belgesi no: 205) ve ISO 9001 kalite yönetim sistemi belgesine sahiptir (belge no Q936647525). GSM, Wi-Fi, USB ve Bluetooth M-Bus master cihazlarını ve RF el terminalini kendimiz üretiyoruz.

İl bazındaki hizmet sayfalarımızdan birkaçı: Sinop sayaç okuma ve Tokat sayaç okuma.

Sık sorulan sorular

Sayaç okuma cihazı ne işe yarar?
Sayaçtaki endeksi elle yazmak yerine dijital olarak alır ve bilgisayara, telefona ya da uzaktaki bir sunucuya taşır. Kablolu sayaçlarda bu işi M-Bus master, kablosuz sayaçlarda RF alıcı yapar; her ikisi de okumayı marka bağımsız ve yazım hatası olmadan kayda geçirir.

M-Bus master nedir, ne yapar?
M-Bus master, iki telli M-Bus hattını besleyen ve hattaki sayaçları sırayla sorgulayan cihazdır. Hattan topladığı veriyi USB, Bluetooth, Wi-Fi ya da GSM arayüzüyle dışarı verir; seçilen arayüz okumanın binadan mı ofisten mi yapılacağını belirler.

Bir M-Bus master kaç sayaç okur?
Nortek'in ürettiği M-Bus master modelleri 250, 500 ve 1000 sayaç kapasiteli sürümler hâlinde sunulur ve hat uzunluğu 2000 metreye kadar desteklenir. Model seçilirken binaya sonradan eklenecek sayaçlar da hesaba katılmalıdır; kapasitenin sınırında kalan bir hat büyümeye yer bırakmaz.

Uzaktan okuma için Wi-Fi mi GSM mi seçilmeli?
Binanın internet bağlantısı güvenilir ve kalıcıysa Wi-Fi yeterlidir ve ayrı bir abonelik gerektirmez. Bağlantı sık kesiliyorsa, ağın sorumluluğu belirsizse ya da dağınık çok sayıda bina tek merkezden okunuyorsa GSM modeli tercih edilmelidir; cihaz kendi bağlantısını kendi taşır.

Optik okuyucu ile RF okuyucu arasındaki fark nedir?
Optik okuyucu sayacın optik arayüzüne temas ederek tek tek okuma yapar, yani her sayacın yanına gidilmesi gerekir. RF okuyucu kablosuz sayaçların yayınını uzaktan toplar; görevli bina içinde dolaşırken daireye girilmeden bütün sayaçlar okunabilir.

Kablosuz sayaçlar hangi cihazla okunur?
868 MHz bandında yayın yapan kablosuz M-Bus sayaçlar RF alıcıyla okunur. Nortek'in RF el terminali T1, C, S ve R2 modlarını destekler ve şifreli yayın yapan sayaçların AES korumalı telgraflarını çözer; toplanan veri bilgisayara, Bluetooth, Wi-Fi ya da GSM üzerinden aktarılır.

Sayaç okuma cihazı her marka sayacı okur mu?
M-Bus markaya bağlı bir protokol değildir; EN 13757 standardını destekleyen farklı markaların sayaçları aynı hattan okunabilir. Kablosuz tarafta belirleyici olan markadan çok sayacın yayın modu ve şifrelemesidir, bu yüzden kurulum öncesinde saha denemesi yapılır.

Cihazı satın almak mı, okuma hizmeti almak mı daha uygun?
Okumayı kendi ekibiyle yürüten enerji firmaları ve büyük site yönetimleri için cihaz ve yazılımı satın almak daha ekonomiktir. Okumayla, arızayla ve itirazla uğraşmak istemeyen yönetimler için hizmet modeli uygundur; bu durumda cihaz, okuma ve gider paylaşım belgesi tek elden gelir.

.