Kalorimetre Okuma

Kalorimetre okuma, merkezi ısıtmalı binalarda her dairenin ısı sayacı endeksinin dönem dönem kaydedilip ısıtma giderinin bu ölçümlere göre paylaştırılmasıdır. Sivas merkezli kalorimetre okuma firması Nortek Enerji bu işi bina ve site yönetimleri için uçtan uca üstlenir: okumayı sahada ya da uzaktan alır, endeksleri kontrol eder, gider paylaşım belgesini hazırlar ve itiraz geldiğinde dayanağını yönetime yazılı olarak verir.

Sektörde "kalorimetre" denilen cihaz bir ısı sayacıdır: daireye giren ve daireden dönen suyun sıcaklık farkını, geçen su hacmiyle birlikte ölçerek tüketilen ısı enerjisini kWh olarak sayar. Isı sayaçlarının ölçüm esasları TS EN 1434 standardında tanımlıdır. Cihazın ne olduğu ve ne işe yaradığı ayrı ayrı anlatıldığı için detayları kalorimetre (ısı sayacı) nedir ve kalorimetre ne işe yarar sayfalarına bıraktık; bu sayfa cihazın okunması ve okumanın faturaya dönüşmesiyle ilgilidir.

Hangi binalarda kalorimetre okuması gerekir

Kalorimetre, ısıtma suyunun tek merkezden üretilip dairelere dağıtıldığı sistemlerde kullanılır: merkezi kazanlı apartmanlar, siteler, rezidanslar, iş merkezleri ve bölgesel ısıtma şebekesine bağlı yapılar. Koşul tesisatın biçimidir — dairenin ısıtma devresine tek noktadan giriş ve tek noktadan dönüş varsa (kolon sistemi, kat kolektörü ya da kat istasyonu), o noktaya kalorimetre takılabilir ve okunabilir. Dikey borulu eski tesisatlarda her radyatör ayrı kolondan beslendiği için kalorimetre takılamaz; orada ölçüm radyatör üstündeki cihazlarla yapılır ve iş ısı pay ölçer okuma kapsamına girer.

Ölçüm ve paylaştırma yasal bir yükümlülüktür. 5627 sayılı Enerji Verimliliği Kanunu ve buna dayanan Merkezi Isıtma ve Sıhhi Sıcak Su Sistemlerinde Isınma ve Sıhhi Sıcak Su Giderlerinin Paylaştırılmasına İlişkin Yönetmelik (Resmî Gazete 14/4/2008, sayı 26847 mükerrer) uyarınca merkezi sistemle ısınan binalarda tüketimin ölçülmesi ve giderin ölçüme göre dağıtılması 2/5/2012 tarihinden itibaren zorunludur. Yönetmelik ölçüm ekipmanının cinsini binaya bırakır; kalorimetre de ısı pay ölçer de kabul edilir. Zorunluluğun kapsamı ve istisnaları için ısı pay ölçer ve kalorimetre zorunlu mu sayfasına bakabilirsiniz.

Aynı binada bazı dairelerde kalorimetre, bazılarında radyatör üstü ölçer varsa hesap tek potada yapılmaz. Yönetmeliğin 7. maddesinin beşinci fıkrası, aynı ekipmanla ölçülen kullanıcı gruplarının paylarının ayrı ayrı hesaplanmasını öngörür. Karma tesisatlı binalarda bu ayrım gözetilmezse iki grup birbirinin payını taşır; okuma doğru alınsa bile fatura yanlış çıkar.

Kalorimetre (ısı sayacı) okuma yöntemleri

Beş yöntem kullanılıyor. Hangisinin uygun olduğu sayacın haberleşme donanımına ve sayaçların binadaki yerine bağlıdır; keşifte belirlenir.

M-Bus'ın ne olduğu, kablolu ve kablosuz sürümlerinin farkı M-Bus nedir sayfasında anlatılıyor. Veri hattının nereden geçeceği ve sayacın gidiş mi dönüş hattına takılacağı montaj kararıdır; yanlış kurulmuş bir tesisat sonradan okumayı da bozar, bu yüzden kalorimetre montajı ve bağlantı şeması sayfasını proje aşamasında okumanızı öneririz.

Uzaktan okumanın yönetim açısından asıl kazancı hız değil kapsamadır: kimsenin evde olmaması, dolabın kilitli olması ya da personelin binaya girememesi dönemi boş bırakmaz. Elle okumada eksik kalan her daire, o dönem için yönetmeliğin arıza hâli hükmüne başvurmak demektir — yani itiraza açık bir satır. Uzaktan okuma altyapısının nasıl kurulduğu uzaktan sayaç okuma sistemi sayfasında.

Kalorimetreden okunan değerler

Fatura için gereken tek değer kümülatif enerji endeksidir, ama sağlıklı bir okuma turunda diğer alanlar da kaydedilir. Sebebi basit: enerji endeksi tek başına bir sayıdır, yanındaki değerler o sayının doğru olup olmadığını söyler.

Hata ve alarm kodları üreticiden üreticiye değişir; aynı gösterge bir markada sensör arızası, başka markada akış yokluğu anlamına gelebilir. Bu yüzden okuma turunda kod ham hâliyle kaydedilir, yorum cihazın kendi kılavuzuna göre yapılır. Enerji endeksi ile su hacmi arasındaki tutarsızlık ise markadan bağımsız bir uyarıdır ve her turda kontrol edilir. Sakinin kendi kalorimetre ekranında hangi değere bakacağı ve birimi nasıl ayırt edeceği pay sayacı nasıl okunur rehberinde anlatılıyor. Sensör kaynaklı arızaların ekranda nasıl göründüğünü kalorimetre sıcaklık sensörü ve arıza belirtileri yazısında topladık.

Okuma periyodu ve fatura döngüsü

Yönetmeliğin 5. maddesinin üçüncü fıkrası tüketimin "aylık veya belirli dönemlerde" ölçülmesini ister. Yani aylık okuma zorunluluğu yoktur; aylık, iki aylık ya da sezon bazlı bir takvim de yönetmeliğe uygundur. Belirleyici olan yakıt faturasının geliş sıklığı ve yönetimin tahsilat düzenidir.

Pratikte döngü şöyle yürür: dönem sonunda okuma alınır, endeksler kontrol edilir ve şüpheli satırlar ayıklanır, binanın toplam ısıtma gideri (yakıt bedeli ve işletme gideri) ile birleştirilip paylaştırma yapılır, gider paylaşım belgesi yönetime sunulur, yönetimin onayı sonrası daire bildirimleri üretilir. Bildirimlerin hazırlanması ve sakinlere iletilmesi fatura paylaşımı hizmetinin kapsamındadır.

İki tarih sözleşmede sabitlenir: okumanın ayın hangi aralığında yapılacağı ve belgenin kaç gün içinde teslim edileceği. Her dönem yeniden konuşulan bir takvim ay sonunda gecikmeye dönüşür. Ayrıca yönetmeliğin 5. maddesinin sekizinci fıkrası, paylaşım bildirim icmalinin bina girişindeki ilan panosunda asgari üç gün ilan edilmesini öngörür — bu yönetimin yükümlülüğüdür ve takvim kurulurken hesaba katılır.

Isıtma sezonunun ne zaman başlayıp bittiği bölgeye göre değişir; ilk ve son dönem okumalarının sezon sınırlarına oturması gerekir. Bölgelere göre yakma ayları için merkezi ısıtma ne zaman çalışır sayfasına bakabilirsiniz. Binada sıhhi sıcak su ve daire bazlı gaz ölçümü de varsa, sıcak su sayacı okuma ve doğalgaz sayacı okuma aynı dönem takvimine bağlanır; farklı tarihlerde alınan ölçümler aynı faturaya dayanmaz.

Okunan endeks faturaya nasıl dönüşür

Kalorimetre okuması doğrudan fatura değildir; paylaştırma formülünün bir girdisidir. Yönetmeliğin 8. maddesinin birinci fıkrasına göre merkezi ısıtmada toplam ısıtma giderinin %70'i bağımsız bölümlerin ölçülen ısı tüketimlerine, %30'u kapalı kullanım alanlarına göre paylaştırılır. %30'luk kısım ortak kullanım mahalleri, sistem kayıpları, asgari ısınma ve işletme giderlerinin karşılığıdır.

Buradan iki sonuç çıkar. Birincisi, hiç ısınmayan bir daire de %30'luk kalemden payını öder; kalorimetresi sıfır okusa bile bildirimi sıfır gelmez. İkincisi, %30'un ölçütü arsa payı ya da brüt metrekare değil kapalı kullanım alanıdır — bağımsız bölüm içindeki ısıtılan net alan. Formüllerin adım adım işleyişi ve örnek hesap ısı gider paylaşımı nedir, nasıl hesaplanır sayfasında.

Bildirimin içeriği de serbest değil. Yönetmeliğin 5. maddesinin yedinci fıkrası paylaşım bildiriminde bulunması gereken alanları sayar; bunların arasında ölçüm okuma tarihi ile önceki endeks, son endeks ve fark tüketim da vardır. Tek bir toplam tutar yazılan bildirim hem eksiktir hem de itirazın başlıca kaynağıdır. Okuma verileri ise yönetmeliğin 10. maddesi uyarınca en az beş yıl dijital ortamda saklanır — geçmiş döneme dönük bir itirazda dayanak budur.

Arızalı, durmuş veya okunamayan kalorimetrede ne yapılır

Sayaç durmuş, ekran sönmüş, hata kodu veriyor ya da daireye üst üste girilemiyorsa o daire için o dönem ölçüm yok demektir. Yönetmeliğin 11. maddesinin birinci fıkrası bu durum için iki alternatif tanır ve seçim yetkisi bina yöneticisindedir:

1. Aynı bağımsız bölümün daha önceki benzer dönemdeki tüketimi esas alınır.
2. Cari dönemde diğer benzer bağımsız bölümlerin tüketimi esas alınır.

Hangisi uygulandıysa gider paylaşım belgesinde açıkça not edilir; sessizce ortalama yazılmaz. Nortek Enerji arızayı tespit ettiğinde cihazı, hata kodunu ve okunamama sebebini yönetime yazılı olarak bildirir, iki yöntemin sonucunu da gösterir. Karar yönetimin, uygulama bizimdir.

Arızanın kendisi ayrı bir iştir. Sayacın kontrolü, sökülüp yerine yenisinin takılması ya da haberleşme modülünün değişimi teknik servis kapsamında yürütülür. Cihaz değişiminde eski sayacın son endeksi ile yeni sayacın başlangıç endeksi tutanakla kayda geçirilir; bu iki sayı yazılmazsa dönem tüketimi bir daha savunulamaz.

İki kural da hatırlatılmaya değer. Yönetmeliğin 5. maddesinin ikinci fıkrasına göre arıza ve bakım hâlleri dışında bağımsız bölüm kullanıcıları ölçüm ekipmanlarına müdahale edemez; sökülmüş, mührü bozulmuş ya da ters çevrilmiş sayaç arıza değil müdahale kaydıdır ve ayrı işlem gerektirir. Yönetmeliğin 6. maddesi ise ekipmanın 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanununa uygun olmasını ve kalibrasyon takibini bina yöneticisinin sorumluluğuna verir. Isı sayaçlarının periyodik muayene süresi, Isı Sayaçları Muayene Yönetmeliği (6/7/2018) uyarınca beş yıldır ve damgalandığı yıl birinci yıl sayılır. Okuma turlarında sayaçların damga yılını da kaydeder, muayene süresi dolmak üzere olan cihazları yönetime önceden bildiririz.

Mekanik ve ultrasonik kalorimetrede okuma farkı

Kalorimetrelerde debi ölçümü mekanik (kanatlı/türbinli) ya da ultrasonik olabilir. Okuma açısından fark yöntemde değil verinin sürekliliğindedir: mekanik ölçüm elemanı hareketli parça içerdiği için tesisattaki tortu ve kireç zamanla ölçümü etkiler, düşük debilerde duyarlılığı düşer. Ultrasonik sayaçlarda hareketli parça yoktur. Paylaştırma formülü ve %70/%30 oranı iki cihaz tipinde de aynıdır; değişen şey arıza sıklığı ve düşük debideki davranıştır. Seçim yaparken mekanik kalorimetre mi ultrasonik kalorimetre mi karşılaştırmasına bakabilirsiniz. Mekanik kalorimetre tedarik ediyoruz; modeller mekanik kalorimetre ürün sayfasında, ultrasonik modeller ultrasonik kalorimetre sayfasında. Yeni cihaz alınırken çapın mevcut boruya göre değil debiye göre seçildiğini kalorimetre DN çapı ve nominal debi (qp) seçimi yazısında anlattık.

Sivas'ta kalorimetre okuma

Nortek Enerji merkezi Sivas'tadır: Cumhuriyet Teknokent, Yenişehir Mahallesi, Kardeşler Caddesi No: 7/2, Merkez. Merkezimizin Sivas'ta olması, arıza, keşif ve itiraz gibi yerinde çözülmesi gereken işlerde döngüyü kısaltır.

Şehrin iklimi okuma takvimini de belirler. Sivas, Binalarda Isı Yalıtım Yönetmeliği'nin (RG 8/5/2000-24043) "İllere Göre Derece Gün Bölgeleri" il tablosunda 4. derece-gün bölgesinde yer alır; bu bölgede kazanlar uygulamada Ekim-Mayıs arasında yakılıyor. Bu aylar bir mevzuat hükmü değil, yerleşik uygulamadır. Sekiz aylık bir yakma sezonu, ilk ve son dönem okumalarının sezon sınırlarına oturmasını daha da önemli kılar. Şehirdeki hizmet kapsamımız Sivas sayaç okuma firması sayfasında; iklim ve tesisata göre kalorimetre mi ısı pay ölçer mi sorusunun cevabı Sivas'ta kalorimetre ve ısı pay ölçer seçimi sayfasında.

Hizmete nasıl başlanır

1. Bilgi alınır. Bina veya site adresi, daire sayısı, kalorimetre markası ve sayaçların nerede olduğu sorulur.
2. Keşif yapılır. Kazan dairesi, kolektör dolapları ve varsa mevcut veri hattı görülür; sayaçların optik, M-Bus ya da RF haberleşmeye uygun olup olmadığı belirlenir.
3. Yöntem ve takvim belirlenir. Okuma yöntemi, dönem sıklığı, teslim süresi ve kapsam netleştirilir.
4. Teklif verilir. Fiyat daire sayısı, okuma yöntemi ve dönem sıklığına göre teklifle belirlenir.
5. Yönetim kararı alınır. Hizmet, yönetim planı ve kat malikleri kararına uygun şekilde onaylanır.
6. Başlangıç endeksleri alınır. Bütün sayaçların ilk endeksi, damga yılı ve varsa hata kodu kayda geçirilir; sonraki her hesabın dayanağı bu tutanaktır.
7. Dönemsel okuma ve raporlama başlar. Her dönem sonunda gider paylaşım belgesi yönetime teslim edilir.

Kalorimetre okuma, ısı pay ölçer, sıcak su ve doğalgaz okumasının tamamını kapsayan hizmet çatısı sayaç okuma sayfasında toplanmıştır. Nortek Enerji'nin okuma ve paylaştırma altyapısıyla bugüne kadar 5 milyonun üzerinde sayacı okunan konut için işlem yapılmıştır. Şirketimiz T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'ndan yetkilidir (yetki belgesi no: 205) ve ISO 9001 kalite yönetim sistemi belgesine sahiptir (belge no Q936647525). Uzaktan okumada kullanılan GSM, Wi-Fi, USB ve Bluetooth M-Bus master cihazlarını kendimiz üretiyoruz; Türkiye'de pek çok sayaç okuma firmasının yazılım ve cihaz altyapısı da Nortek tarafından sağlanıyor. Cihazlarımızı m-bus.com.tr adresinden inceleyebilirsiniz; uzaktan anlık sayaç okuma için EnerjiPay platformumuzu kullanabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Kalorimetre okuma ne sıklıkla yapılır?
Yönetmeliğin 5. maddesinin üçüncü fıkrası tüketimin aylık veya belirli dönemlerde ölçülmesini ister; aylık okuma zorunlu değildir. Yaygın uygulama aylık veya iki aylık dönemlerdir, takvim yönetimle birlikte sözleşmede sabitlenir.

Kalorimetrede hangi değer faturaya esas alınır?
Kümülatif ısı enerjisi endeksi (kWh) esas alınır. Dönem tüketimi, son endeks ile önceki endeksin farkıdır. Su hacmi, gidiş-dönüş sıcaklıkları ve hata kodları bu farkın doğruluğunu kontrol etmek için kaydedilir.

Kalorimetre okuma için daireye girilmesi şart mı?
Hayır. Sayaç kat kolektör dolabında ya da ortak alandaysa daireye girilmeden okunur. Sayaç daire içindeyse RF ile yakından okuma veya uzaktan okuma altyapısı daireye girme ihtiyacını ortadan kaldırır.

Kalorimetre arızalıysa tüketim nasıl belirlenir?
Yönetmeliğin 11. maddesinin birinci fıkrası iki alternatif tanır: aynı dairenin daha önceki benzer dönem tüketimi ya da cari dönemde diğer benzer bağımsız bölümlerin tüketimi. Seçim yetkisi bina yöneticisindedir ve uygulanan yöntem gider paylaşım belgesinde belirtilir.

Kalorimetresi sıfır okuyan daire ödeme yapar mı?
Evet. Toplam ısıtma giderinin yüzde 30'u kapalı kullanım alanlarına göre paylaştırıldığı için tüketimi sıfır olan daire de bu kalemden payını öder; ölçülen tüketime dayanan yüzde 70'lik kalemden pay düşmez.

Kalorimetrenin periyodik muayene süresi ne kadar?
Isı Sayaçları Muayene Yönetmeliği (6/7/2018) uyarınca periyodik muayene süresi beş yıldır ve sayacın damgalandığı yıl birinci yıl sayılır. Kalibrasyon takibi bina yöneticisinin sorumluluğundadır; okuma turlarında damga yılını kaydedip süresi dolmak üzere olan cihazları yönetime bildiririz.

Binada hem kalorimetre hem ısı pay ölçer varsa hesap nasıl yapılır?
Yönetmeliğin 7. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca aynı ekipmanla ölçülen kullanıcı gruplarının payları ayrı ayrı hesaplanır. İki grup tek potada birleştirilirse biri diğerinin payını taşır ve bildirimler yanlış çıkar.

Kalorimetre okuma hizmetinin bedeli nedir?
Daire sayısı, okuma yöntemi ve dönem sıklığına göre değişir; keşif sonrası teklifle belirlenir.

.