Uzaktan Sayaç Okuma Sistemi

Nortek Enerji, kendi ürettiği M-Bus master cihazları ve yazılımıyla binalara uzaktan ve otomatik sayaç okuma sistemi kurar; endeksler sahaya gidilmeden gelir. Sistem kalorimetre, su sayacı ve ısı pay ölçer endekslerini kablolu M-Bus, RF ve GSM haberleşmeyle merkezî yazılıma taşır. Uzaktan okumayı sağlayan GSM M-Bus Master ve Wi-Fi M-Bus Master ile devreye alma ve yerinde okumada kullanılan USB M-Bus Master, Bluetooth M-Bus Master ve RF el terminali kendi ürünümüzdür; okumayı ve faturalandırmayı yürüten yazılım da bize aittir. Bu sayfa sistemin nasıl kurulduğunu, hangi binaya hangi yöntemin uyduğunu ve endeksin faturaya nasıl döndüğünü anlatır.

M-Bus'ın protokol olarak ne olduğu ve kablolu ile kablosuz sürümlerinin farkı M-Bus nedir sayfasındadır. Buradaki konu protokol değil, o protokolle kurulan sistem: hangi cihaz nereye takılır, veri hangi yolu izler, mevcut binaya sonradan nasıl eklenir. Okumanın hizmet olarak nasıl yürütüldüğü sayaç okuma sayfasında toplanmıştır. Uzaktan okumanın apartman ve siteler için neyi değiştirdiğine genel bir giriş için uzaktan sayaç okuma nedir yazısına bakabilirsiniz.

Uzaktan okuma sistemi neyi çözer

Elle okumanın asıl sorunu yavaşlık değil eksik kapsamadır. Kimsenin evde olmaması, dolabın kilitli olması ya da personelin binaya girememesi dönemi ölçüsüz bırakır. Ölçüm alınamayan her daire için Merkezi Isıtma ve Sıhhi Sıcak Su Sistemlerinde Isınma ve Sıhhi Sıcak Su Giderlerinin Paylaştırılmasına İlişkin Yönetmeliğin 11. maddesinin birinci fıkrasındaki arıza hâli hükmüne başvurulur: ya aynı bağımsız bölümün önceki benzer dönem tüketimi ya da diğer benzer bağımsız bölümlerin cari dönem tüketimi esas alınır. İkisi de gerçek ölçüm değildir, itiraza açık satır üretir.

Uzaktan okuma bu satırları ortadan kaldırmak için kurulur. İkinci kazanç takvim disiplinidir: okuma belirlenen günde otomatik alınır. Kalorimetre okuma ve ısı pay ölçer okuma hizmetlerinde uzaktan okuma seçilebilecek yöntemlerden biridir.

Veri akışı: sayaçtan faturaya

Sistem dört durakta çalışır; her durağın çıktısı bir sonrakinin girdisidir.

1. Sayaç. Kalorimetre, su sayacı ya da ısı pay ölçer endeksini kendi hafızasında tutar ve M-Bus veya kablosuz M-Bus (wM-Bus) arayüzünden dışarı verir. Arayüzü olmayan sayaç uzaktan okunamaz; sistemin ilk şartı budur.
2. Master ya da terminal. Binadaki sayaçların verisi tek bir toplama cihazında birleşir: kablolu hattın ucundaki M-Bus master, kablosuz sayaçları dinleyen RF alıcı ya da veriyi mobil şebekeye aktaran GSM terminal.
3. Yazılım. Toplanan endeksler EnerjiPay platformuna iletilir; burada saklanır, önceki dönemle karşılaştırılır ve tutarsız satırlar işaretlenir: hacim artarken enerjinin sabit kalması, endeksin geri gitmesi, hata kodu taşıyan cihazlar.
4. Paylaştırma ve bildirim. Kontrolden geçen endeksler binanın toplam gideriyle birleştirilip paylaştırılır, gider paylaşım belgesi yönetime sunulur. Daire bildirimlerinin hazırlanması fatura paylaşımı kapsamındadır.

Üçüncü adımın atlanamaz olmasının sebebi mevzuattır. Yönetmeliğin 5. maddesinin yedinci fıkrası paylaşım bildiriminde ölçüm okuma tarihi ile önceki endeks, son endeks ve fark tüketimin bulunmasını ister; 10. maddesi ise okuma verilerinin en az beş yıl dijital ortamda tutulmasını. Veriyi taşıyıp arşivlemeyen bir sistem bu iki yükümlülüğü karşılamaz.

Uzaktan sayaç okuma yöntemleri

Dört yöntem kullanılıyor. Hangisinin uygun olduğu sayaçların haberleşme donanımına ve mevcut kablo altyapısına bağlıdır; karar keşifte verilir.

Yöntemler birbirini dışlamaz: aynı sitede bir blokta kablolu M-Bus hattı, diğerinde RF alıcı bulunabilir ve her ikisinin verisi tek yazılımda birleşir. Walk-by okuma ise sahaya gidilmesini gerektirdiği için kapsama sorununu tam çözmez. Elle, walk-by ve tam uzaktan okumanın okuma tarihi ve maliyet kalemleri açısından yan yana karşılaştırması uzaktan okuma mı, elle okuma mı yazısında. Kablosuz ısı pay ölçerlerin nasıl okunduğu RF ısı pay ölçer sayfasındadır.

GSM ve Wi-Fi ile M-Bus uzaktan okuma

Kablolu M-Bus hattı olan binada uzaktan okumayı hattın ucundaki M-Bus master sağlar: sayaçları besler, sırayla sorgular ve endeksi binanın dışına gönderir. Ürün kataloglarında M-Bus konvertör (converter) adıyla da geçer. Nortek Enerji'nin ürettiği master cihazları 250, 500 ve 1000 sayaç kapasiteli sürümlerde üretilir ve 2000 metreye kadar M-Bus hattını destekler. Uzaktan okumada iki arayüz kullanılır:

• GSM sayaç okuma (GSM M-Bus Master). Cihaz SIM kartla kendi mobil bağlantısını kurar; binada internet olması gerekmez. Veri bizim sunucumuza ya da kurumun kendi sunucusuna gönderilir, harici anten kapsamanın zayıf olduğu kazan dairesinde daha iyi bir noktaya taşınabilir. Yeni kurulumlarda 4.5G sürüm kullanılır; 2G sürüm mevcut 2G kurulumlarını büyütmek için üretilir.
• Wi-Fi M-Bus Master. Binanın mevcut ağına bağlanır, HTTP ile anlık okuma yapar; mobil hat aboneliği gerekmez. Tanımlı ağa bağlanamazsa AP moduna geçer ve ağ oradan seçilir. Sağlam ve sürekli internet bağlantısı olan binalar için uygundur.

İki cihaz da okumayı anlık yapıp doğrudan sunucuya gönderir, veriyi kendi içinde biriktirmez; bu yüzden kurulumda kapsamanın ve beslemenin sürekliliği keşifte kontrol edilir. USB ve Bluetooth master ise veriyi yerinde bir bilgisayara ya da telefona verir; uzaktan okuma sisteminde devreye alma, hat testi ve arıza tespiti için kullanılır. Dört arayüzün ayrıntılı karşılaştırması sayaç okuma cihazları sayfasındadır.

LoRaWAN ile sayaç okuma

LoRaWAN, düşük veri hızında uzun menzil hedefleyen bir kablosuz ağ teknolojisidir; sayaç endeksi gibi seyrek ve küçük veriler için elverişlidir. Nortek Enerji'nin LoRaWAN altyapısı İstanbul'da kurulu ve çalışır durumdadır ve sayaç okuma bu altyapı üzerinden de yapılır. Kapsama ağ geçitlerinin konumuna bağlı olduğundan uygunluk proje bazında değerlendirilir.

Hangi sayaçlar uzaktan okunabilir

Belirleyici olan sayacın markası değil, üzerindeki haberleşme arayüzüdür. M-Bus, kablosuz M-Bus veya darbe (pulse) çıkışı bulunan sayaçlar sisteme alınabilir.

• Kalorimetre (ısı sayacı) — daire tüketimini kWh olarak sayar. M-Bus veya wM-Bus modüllü modeller uzaktan okunur: kalorimetre okuma.
• Isı pay ölçer — radyatör üstüne takılır, birimsiz pay değeri üretir. RF modüllü modelleri kablosuz okunur: ısı pay ölçer okuma.
• Sıcak ve soğuk su sayacı — haberleşme modüllü ya da darbe çıkışlı modelleri sisteme bağlanır: sıcak su sayacı okuma.
• Daire bazlı doğalgaz sayacı — bina içi ölçüm amaçlı okunduğunda sisteme dahil edilir. Kapsam sınırı önemlidir: abonelik faturasına esas resmî okumayı dağıtım şirketi yapar. Ayrıntı doğalgaz sayacı okuma sayfasında.

Aynı binada farklı marka ve tipte sayaç bulunması engel değildir; sistem sayaçları arayüzlerine göre okur. Sınırlayıcı tek durum hiçbir arayüzü olmayan tamamen mekanik sayaçlardır: ya modül eklenir, ya sayaç değişir, ya da o daireler elle okunur. Su sayacının hangi arayüzü taşıdığını yerinde anlamak için su sayacında impuls ve M-Bus çıkışı yazımıza bakabilirsiniz.

Mevcut binaya sonradan uzaktan okuma kurulabilir mi

Evet, pratikte işlerin büyük kısmı budur. Karar iki soruya bakar: sayaçların haberleşme arayüzü var mı, bina içinde kablo çekilebilir mi.

1. Sayaçlar kablosuz modüllüyse en kısa yol sabit RF alıcı ile GSM terminaldir: daireye girilmez, duvar açılmaz, sayaç sökülmez.
2. Kablolu M-Bus destekli sayaç ve hat varsa hattın ucuna master takılır; en az müdahaleyle kurulan çözüm budur.
3. M-Bus destekli sayaç var ama hat yoksa güzergâh keşifte belirlenir. Kolektör dolapları ortak alandaysa hat genellikle dolaplar arasından çekilir; daire içine girmesi gereken güzergâh çıkarsa kablosuz yönteme dönülür.
4. Sayaçların arayüzü yoksa modül eklenebilen modellerde modül takılır, eklenemeyenlerde cihaz değişimi gündeme gelir. Değişim muayene takvimiyle birlikte planlanır; aynı sayacı iki kez ellemek gerekmez.

Cihaz değişimi yapılan her dairede eski sayacın son endeksi ile yeni sayacın başlangıç endeksi tutanakla kayda geçirilir; bu iki sayı yazılmazsa geçiş dönemi tüketimi savunulamaz. Sökme, takma ve modül değişimi teknik servis kapsamındadır.

Veri güvenliği ve haberleşme kesintisinde ne olur

Sistemin taşıdığı veri sayaç kimliği, endeks değeri ve zaman damgasından oluşur; hangi daireye karşılık geldiği yazılımdaki bina kaydında tanımlıdır. Erişim yetkisi ve verinin yönetime sunuluş biçimi hizmet sözleşmesinde belirlenir. Yönetmeliğin 10. maddesindeki beş yıllık saklama yükümlülüğü arşivi zorunlu kılar; itirazda dayanak bu arşivdir.

Haberleşme her zaman kesintisiz değildir: mobil şebekenin çekmemesi, binanın Wi-Fi ağının değişmesi, elektrik kesintisi ya da bir modülün arızalanması sahada görülen durumlardır. Sistemin bu hâllerde nasıl davrandığı kurulum kadar önemlidir.

• Sayaçlar endeksi kendi hafızasında biriktirir. Endeks kümülatiftir ve sayaç kendi ay sonu kayıtlarını da tutar. Haberleşme bir süre kopsa da bağlantı geri geldiğinde okunan endeks dönemin tamamını kapsar; ara ölçümler eksik kalabilir ama dönem tüketimi kaybolmaz.
• Kopan cihaz işaretlenir. Beklenen okumayı göndermeyen master, terminal veya sayaç yazılımda görünür; kesinti dönem kapanmadan giderilirse fatura etkilenmez.
• Yedek yöntem devrede kalır. Kesinti dönem sonuna kadar giderilemezse o daireler walk-by ya da ekrandan elle okunur; uzaktan okuma kurulu olduğu için elle okuma imkânı kalkmaz.
• Hiçbiri mümkün olmazsa mevzuata dönülür. Yönetmeliğin 11. maddesinin birinci fıkrasındaki iki alternatiften biri uygulanır ve hangisi uygulandıysa gider paylaşım belgesinde not edilir. Seçim yetkisi bina yöneticisindedir.

Sayaca müdahale ayrı bir başlıktır. Yönetmeliğin 5. maddesinin ikinci fıkrasına göre arıza ve bakım dışında kullanıcılar ölçüm ekipmanına müdahale edemez; modülü sökülmüş ya da mührü bozulmuş sayaç arıza değil müdahale kaydıdır ve yönetime ayrıca bildirilir.

Sayaç okuma firmalarına yazılım ve cihaz altyapısı

Türkiye'de pek çok sayaç okuma firmasının yazılım ve cihaz altyapısı Nortek tarafından sağlanır. Kendi sahasında okuma yapan ancak master cihazını ve yazılımını geliştirmek istemeyen firmalar altyapıyı bizden alır, hizmeti kendi markasıyla sürdürür. İlgilenen firmalar iletişim sayfasından ulaşabilir.

Sivas'ta uzaktan sayaç okuma

Nortek Enerji merkezi Sivas'tadır: Cumhuriyet Teknokent, Yenişehir Mahallesi, Kardeşler Caddesi No: 7/2, Merkez. Sivas, Binalarda Isı Yalıtım Yönetmeliğinin (2000) Ek 1-A il tablosunda 4. derece-gün bölgesindedir ve bu bölgedeki binalarda ısıtma dönemi uygulamada Ekim-Mayıs aralığındadır; sekiz aylık sezonda ilk ve son dönem okumalarının sezon sınırlarına oturması gerekir, uzaktan okuma bunu takvime bağlar. Kapsamımız Sivas sayaç okuma firması sayfasındadır.

Sisteme nasıl geçilir

1. Bilgi alınır. Adres, blok ve daire sayısı, sayaç marka ve tipleri, sayaçların yeri sorulur.
2. Keşif yapılır. Kazan dairesi, kolektör dolapları, mevcut veri hattı, GSM ve Wi-Fi durumu yerinde görülür; sayaçların arayüzü tespit edilir.
3. Yöntem ve cihaz belirlenir. Kablolu M-Bus, sabit RF ağı ya da LoRaWAN arasında seçim yapılır; master arayüzü binanın koşuluna göre kararlaştırılır.
4. Teklif verilir. Fiyat daire sayısı, yöntem, cihaz ihtiyacı ve dönem sıklığına göre belirlenir.
5. Kurulum ve devreye alma. Cihazlar takılır, her sayaç yazılıma tanıtılır ve okunduğu doğrulanır. Okunmayan sayaç bırakılmaz.
6. Başlangıç endeksleri alınır. Her sayacın ilk endeksi, damga yılı ve varsa hata kodu tutanağa geçirilir; sonraki hesapların dayanağı bu kayıttır.
7. Dönemsel okuma ve raporlama başlar. Okuma belirlenen takvimde otomatik alınır, gider paylaşım belgesi yönetime teslim edilir.

Nortek Enerji'nin okuma ve paylaştırma altyapısıyla bugüne kadar 5 milyonun üzerinde sayacı okunan konut için işlem yapılmıştır. Şirketimiz T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'ndan yetkilidir (yetki belgesi no: 205) ve ISO 9001 kalite yönetim sistemi belgesine sahiptir (belge no Q936647525). Cihazlarımızı m-bus.com.tr adresinden inceleyebilirsiniz; uzaktan anlık sayaç okuma için EnerjiPay platformumuzu kullanabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Uzaktan sayaç okuma için daireye girilmesi gerekir mi?
Hayır. Sistem kurulduktan sonra okuma için binaya bile gidilmez; endeksler master ya da terminal üzerinden merkezî yazılıma iletilir. Kurulum aşamasında daireye girilmesi ise sayacın yerine bağlıdır: kat kolektör dolabındaki sayaçlarda gerekmez, daire içindeki sayaçlarda modül eklenecekse gerekebilir.

Mevcut binaya sonradan uzaktan okuma kurulabilir mi?
Evet. Sayaçlar kablosuz modüllüyse sabit RF alıcı ve GSM terminal ile kablo çekmeden kurulur. Sayaçlar kablolu M-Bus destekliyse hattın ucuna M-Bus master takılır. Haberleşme arayüzü hiç olmayan sayaçlarda modül eklenir ya da cihaz değişimi planlanır.

Kablo çekmeden uzaktan sayaç okuma mümkün mü?
Mümkün. Kablosuz M-Bus veya RF modüllü sayaçlar binaya kurulan sabit alıcıyla dinlenir, veri GSM terminalle merkezî yazılıma gönderilir. Kapsamanın bulunduğu yerlerde LoRaWAN de kablosuz bir seçenektir. Kablolu M-Bus ise verinin en kararlı taşındığı yöntem olmaya devam eder.

GSM ile uzaktan sayaç okuma için binada internet gerekir mi?
Hayır. GSM M-Bus Master SIM kartla kendi mobil bağlantısını kurar ve endeksleri bizim sunucumuza ya da kurumun kendi sunucusuna gönderir. Kazan dairesinde kapsama zayıfsa harici anten daha iyi sinyal alan bir noktaya taşınır. Binada sağlam ve sürekli internet varsa Wi-Fi M-Bus Master da kullanılabilir; bu durumda mobil hat aboneliği gerekmez.

Haberleşme kesilirse endeks kaybolur mu?
Dönem tüketimi kaybolmaz. Endeks kümülatiftir ve sayaç kendi ay sonu kayıtlarını hafızasında tutar; bağlantı geri geldiğinde okunan değer dönemin tamamını kapsar. Kesinti dönem sonuna kadar giderilemezse o daireler walk-by ya da ekrandan elle okunur. Hiçbiri mümkün olmazsa yönetmeliğin 11. maddesinin birinci fıkrasındaki iki alternatiften biri uygulanır ve gider paylaşım belgesinde belirtilir.

Hangi sayaçlar uzaktan okunabilir?
M-Bus, kablosuz M-Bus veya darbe çıkışı bulunan sayaçlar okunabilir: kalorimetre, ısı pay ölçer, sıcak ve soğuk su sayacı ile bina içi ölçüm amaçlı daire gaz sayacı. Marka belirleyici değildir, haberleşme arayüzü belirleyicidir. Hiçbir arayüzü olmayan tamamen mekanik sayaçlar uzaktan okunamaz.

Uzaktan okunan endeks faturaya nasıl dönüşür?
Okuma tek başına fatura değildir, paylaştırma formülünün girdisidir. Merkezi ısıtmada toplam ısıtma giderinin yüzde 70'i bağımsız bölümlerin ölçülen tüketimlerine, yüzde 30'u kapalı kullanım alanlarına göre paylaştırılır. Endeksler kontrol edildikten sonra bina gideriyle birleştirilir, gider paylaşım belgesi yönetime sunulur ve daire bildirimleri üretilir.

Uzaktan sayaç okuma sistemi ne sıklıkla okuma alır?
Okuma sıklığı sistemde ayarlanır; günlük veya anlık okuma da mümkündür. Faturalandırmayı belirleyen dönem sonu endeksidir. Yönetmeliğin 5. maddesinin üçüncü fıkrası tüketimin aylık veya belirli dönemlerde ölçülmesini ister; aylık okuma zorunlu değildir, takvim yönetimle birlikte sözleşmede sabitlenir.

Sayaç okuma firmasıyız, altyapınızı kullanabilir miyiz?
Evet. Türkiye'de pek çok sayaç okuma firmasının yazılım ve cihaz altyapısı Nortek tarafından sağlanır. Kendi sahasında okuma yapan firmalar master cihazlarını ve okuma ile faturalandırma yazılımını bizden alıp hizmeti kendi markasıyla sürdürebilir. Kapsam, cihaz ihtiyacı ve yazılım erişimi görüşmede belirlenir.

.