wM-Bus modlarında harf radyo kanalını, yanındaki rakam yönü anlatır: T1, C1 ve S1 tek yönlü yayın yapar, T2, C2 ve S2 çift yönlüdür.
Bu ayrım bir tercih meselesi gibi görünse de aslında bir uyum şartıdır: sayacın modu ile alıcının dinlediği mod tutmuyorsa o sayaç hiç duyulmaz. Sistemin bütünü için wireless M-Bus sayaç okuma sayfasına bakabilirsiniz. Kablolu hattın kablosuzdan farkı ve mod harflerinin genel tablosu M-Bus nedir sayfasında; kurulum bittikten sonraki işletme tarafı, yani kaçan okuma ve şifre anahtarı yönetimi M-Bus ve wM-Bus işletmesi yazısında. Burada daha dar bir soruya bakıyoruz: harfin yanındaki rakam ne anlatır, bu seçim okuma mesafesini ve pili nasıl etkiler?
Aşağıdaki bilgiler EN 13757-4 ve OMS (Open Metering System) spesifikasyonunun yayımlanmış metinlerine dayanır. Pil ömrü ve menzil için cihaza özel sayı vermiyoruz; bu değerler üreticiye ve modele göre değişir ve cihazın kendi teknik belgesinde yazar.
Harf kanalı, rakam yönü söyler
Mod adı iki parçadan oluşur. Harf, cihazın hangi frekansta ve hangi hızda yayın yaptığını belirler. Rakam ise iletişimin yönünü bildirir: 1 tek yönlüdür, yani sayaç yayınlar ve kimseyi dinlemez; 2 ise geri kanalı olan, çift yönlü sürümdür. OMS spesifikasyonu bunu C modu üzerinden açıkça tanımlar: C1 sayaçtan ağ geçidine tek yönlü iletişim için tanımlanmıştır, C2 ise çift yönlü iletişim için bir geri kanal sağlar. Aynı mantık S ve T için de geçerlidir.
Harfin karşılığı olan radyo değerleri standartta sabittir. 868 MHz bandı için OMS spesifikasyonunun fiziksel katman ekinde verilen değerler şöyledir:
| Mod | Sayaçtan çıkan yayının frekansı | Çip hızı (sayaçtan) | Geri kanalın frekansı |
|---|---|---|---|
| S | 868,3 MHz | 32,768 kchip/s | 868,3 MHz |
| T | 868,95 MHz | 100 kchip/s | 868,3 MHz |
| C | 868,95 MHz | 100 kchip/s | 869,525 MHz |
Tablodan okunması gereken asıl şey tek tek sayılar değil, iki sonuçtur. Birincisi: S modu, T ve C'den farklı bir frekansta yayın yapar. İkincisi: T ile C aynı frekansı kullanır ama veriyi farklı biçimde kodlar. Bu yüzden "kablosuz sayaç aldım, kablosuz alıcım da var" cümlesi tek başına okuma garantisi vermez.
OMS bugün hangi modları kapsıyor
Burada çoğu kaynakta geçmeyen ve cihaz alırken işe yarayan bir ayrıntı var. OMS spesifikasyonunun birincil haberleşme cildinin 5.0.1 sürümünde (Aralık 2023), EN 13757-4:2019'da tanımlı modlardan yalnızca C1 ve C2 destekleniyor; ayrıca ek bir bölümde tanımlanan OMS-LPWAN modu kapsamda. S (S1, S2) ve T (T1, T2) modları, belgenin 5.0.0 sürümüyle birlikte metinden çıkarılmış durumda.
Bu cümlenin ne anlama gelmediğini de yazmak gerekir, yoksa yanlış okunur. S ve T modları ortadan kalkmadı; EN 13757-4 bu modları tanımlamaya devam ediyor ve sahada çalışan milyonlarca cihaz bu modlarla yayın yapıyor. Değişen şey, OMS'nin kendi uyumluluk profilinin kapsamı. Pratik karşılığı şudur: elinizdeki T1 sayaç bozuk ya da geçersiz değildir, ancak yeni alacağınız cihazların "OMS uyumlu" etiketini hangi sürüme göre taşıdığını sormak artık anlamlı bir sorudur.
Gönderim aralığı, görev döngüsü ve pil
Tek yönlü modlarda sayaç, kimliğini ve ölçüm verisini içeren telgrafı saniyeler ile saatler arasında değişen aralıklarla yayınlar. Bu aralığın üst sınırını belirleyen şey yalnızca pil değil, görev döngüsü (duty cycle) denen kuraldır: cihazın saat başına havayı ne kadar süre işgal edebileceği sınırlıdır. Avrupa'da bu bantlarda izin verilen azami yayın gücü 25 mW'tır.
OMS, C modu için saatlik ortalama yayın görev döngüsünün %0,02 ile sınırlanmasını öneriyor ve gerekçesini de yazıyor: yoğun kurulumlarda çakışma oranını düşürmek. Yani sık yayın yalnızca pili değil, komşu dairelerin okunabilirliğini de etkiler. Aynı bantta yüzlerce cihaz varsa, herkesin daha sık konuşması herkesin daha az duyulması demektir.
Modun pil tarafındaki etkisi de buradan çıkar. OMS, C modunu tarif ederken "S ve T modlarının avantajlarını birleştirir, daha sıkışık bir veri biçimi kullanır ve bu sayede aynı enerji bütçesi ile aynı görev döngüsü içinde daha fazla veri taşınmasını sağlar" diyor. Kazanç doğrudan "pil daha uzun dayanır" değil; aynı enerjiyle daha çok iş yapılmasıdır. Bu bütçe, aynı veriyi daha seyrek göndermek için de kullanılabilir, daha zengin veri göndermek için de.
Kesin bir pil ömrü sayısını cihazın teknik belgesinden okumak gerekir. Standart düzeyinde söylenebilecek şey şudur: EN 13757-4'ün bütün parametreleri pille çalışan sayaçlar için optimize edilmiştir ve OMS, pil değişimi olmaksızın tipik kullanım ömrünü on yıldan fazla olarak tarif eder. Pil bittiğinde izlenecek adımlar ve bina tarafındaki değişim takvimi ayrı bir konudur; onu RF ısı pay ölçer sayfasında ve işletme yazımızda ele aldık.
Alıcı uyumu: mod seçimi aslında alıcı seçimidir
Mod kararı sayaç için verilmiş gibi görünür, sonucunu ise okuma tarafı taşır. Üstteki tablonun pratik karşılığı şudur: S modunda yayın yapan bir sayacı, yalnızca T/C dinleyen bir alıcı duymaz; frekans da kodlama da tutmaz. T ve C aynı frekansı paylaştığı için bu ikisini birlikte destekleyen alıcılar yaygındır, ama bu bir varsayım değil, cihazın teknik belgesinden doğrulanacak bir özelliktir.
Çift yönlü çalışmada ek bir ayrıntı daha var: C modunda geri kanal, sayacın yayın yaptığı frekanstan farklı bir frekanstadır. Yani çift yönlülük, alıcının iki ayrı frekansta çalışabilmesini gerektirir. Üstelik çift yönlü olmak sayacın her an dinlediği anlamına gelmez; OMS, pil ömrü gereği çoğu sayacın sürekli alım modunu destekleyemediğini, bu yüzden merkezden sayaca gidecek iletişimin tipik olarak sayacın kendi yayınının hemen ardından açılan kısa bir zaman aralığıyla sınırlı kaldığını belirtir. Tek yönlü cihazlar ise hiçbir zaman dışarıdan erişilebilir değildir.
Mod seçiminin okuma yöntemiyle ilişkisi de buradan kurulur. Personelin kat sahanlığından topladığı gezici okumada belirleyici olan, cihazın yayın sıklığının okuma penceresine yetmesidir; binada sabit bir alıcı varsa yayın sürekli dinlendiği için sıklık daha az kritiktir. İki yöntemin karşılaştırması uzaktan sayaç okuma sistemi sayfasında; sahada kullandığımız cihazlar ise RF el terminali ve RF + GSM toplayıcı sayfalarında.
Menzile gelince: standart yayın gücünü sınırlar, gerçek mesafeyi ise bina belirler. Bu yüzden menzil vaat edilen değil, kurulumdan önce yerinde ölçülen bir büyüklüktür. Kapsamanın yetmediği durumlar için standardın kendi çözümü de vardır; EN 13757 ailesinin tekrarlayıcılarla ilgili bölümü S, T, C, F ve N modları için tek sıçramalı tekrarlamayı destekler. Tek yönlü cihazlarda kullanılan tekrarlayıcının, merkezden sayaca giden telgrafları tekrarlamaması şartı vardır.
Sayacın modu etiketten ve teknik belgeden nasıl okunur
Mod bilgisi çoğu cihazda kutunun üstünde tek başına yazmaz; cihazın teknik belgesinde ya da tip etiketindeki haberleşme satırında bulunur. Markadan bağımsız, her cihaza uyan bir okuma kuralı yoktur. Tedarikçiden teyit edilecek beş şey şunlardır:
| Sorulacak | Neden önemli |
|---|---|
| Mod harfi ve rakamı (örneğin T1 mi, C1 mi) | Alıcının bu sayacı duyup duymayacağını belirler |
| Çalıştığı frekans bandı | 868 MHz dışında bantlar da tanımlıdır; alıcı aynı bantta olmalıdır |
| Mod değiştirilebiliyor mu | Bazı cihazlar birden fazla modu destekler ve kurulumda seçilir |
| Yayın aralığı ve ayarlanabilirliği | Gezici okumada okuma penceresini, sabit ağda veri sıklığını belirler |
| OMS uyumluluğu hangi sürüme göre | Kapsanan modlar sürümden sürüme değişti |
Mevcut bir binada bu bilgiler toplanmadan alıcı satın alınırsa, kurulumdan sonra "bazı daireler okunmuyor" tablosuyla karşılaşmak olağandır. Bu durumda sorun çoğu kez arıza değil, baştan uyuşmayan bir mod eşleşmesidir.
Cihaz seçimi ve okuma tarafında destek
Nortek Enerji, T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'ndan yetkili bir firmadır (yetki belgesi no: 205) ve ISO 9001 kalite yönetim sistemi belgesine sahiptir (belge no Q936647525). GSM, Wi-Fi, USB ve Bluetooth M-Bus master cihazlarıyla RF el terminalini kendimiz üretiyoruz; 5 milyonun üzerinde sayacı okunan konutta edinilmiş saha birikimiyle çalışıyoruz. Cihazlarımızı m-bus.com.tr adresinden inceleyebilirsiniz; uzaktan anlık sayaç okuma için EnerjiPay platformumuzu kullanabilirsiniz.
Binanızdaki sayaçların marka, model ve haberleşme bilgisini iletin; hangi modda yayın yaptıklarını ve hangi alıcıyla toplanabileceklerini birlikte çıkaralım: 0505 059 88 58 · iletişim sayfası
Sık sorulan sorular
T1 ile T2 arasındaki fark nedir?
Harf aynı olduğu için radyo tarafı aynıdır; fark yöndedir. T1 tek yönlüdür, sayaç yalnızca yayın yapar. T2 ise geri kanalı olan çift yönlü sürümdür. Tek yönlü cihazlara dışarıdan erişilemez; bu yüzden uzaktan komut gönderilmesi gereken uygulamalarda çift yönlü sürüm gerekir.
C1 modu T1'e göre pil ömrünü uzatır mı?
Doğrudan böyle bir vaat verilemez. OMS, C modunun daha sıkışık bir veri biçimi kullandığını ve aynı enerji bütçesiyle aynı görev döngüsü içinde daha fazla veri taşıdığını belirtir. Bu kazanç daha seyrek yayına da, daha zengin veriye de çevrilebilir. Bir cihazın gerçek pil ömrü modelin tasarımına ve ayarlanan yayın sıklığına bağlıdır ve teknik belgesinde yazar.
S1 modundaki sayaçları T1 alıcısıyla okuyabilir miyim?
Alıcı S modunu ayrıca desteklemiyorsa okuyamazsınız. S modu, T ve C modlarından farklı bir frekansta yayın yapar ve veriyi farklı biçimde kodlar. T ile C aynı frekansı paylaştığı için bu ikisini birlikte destekleyen alıcılar yaygındır, ancak hangi modların desteklendiği alıcının teknik belgesinden doğrulanmalıdır.
OMS, T modunu artık kapsamıyorsa mevcut T1 sayaçlarım geçersiz mi oldu?
Hayır. OMS spesifikasyonunun birincil haberleşme cildi 5.0.0 sürümüyle S ve T modlarını metinden çıkardı ve 5.0.1 sürümünde C1 ile C2 modlarını kapsıyor. Ancak EN 13757-4 bu modları tanımlamayı sürdürüyor ve sahadaki cihazlar çalışmaya devam ediyor. Bu bilgi mevcut cihazı geçersiz kılmaz; yeni alım yaparken sorulacak bir soru ekler.
Sayacın hangi modda çalıştığını nereden öğrenirim?
Bilgi cihazın teknik belgesinde ya da tip etiketindeki haberleşme satırında bulunur; markadan bağımsız, her cihaza uyan bir kural yoktur. Tedarikçiden mod harfi ve rakamını, frekans bandını, modun değiştirilebilir olup olmadığını ve yayın aralığını yazılı olarak istemek en güvenli yoldur.
.