wM-Bus, LoRaWAN ve NB-IoT arasındaki asıl fark, sayaç verisinin hangi ağdan geçtiği ve o ağın kime ait olduğudur; seçimi binanın sayaçları belirler.
Üçü de kablo çekmeden sayaç okur, bu yüzden teklif aşamasında birbirinin yerine konuşulur. Oysa biri bina içinde kalan bir yayın düzeni, biri kendi kurulan ya da kiralanan uzun menzilli bir ağ, biri de mobil operatörün şebekesidir. Binadaki radyo modüllü sayaçların nasıl okunduğunu wireless M-Bus sayaç okuma sayfasında anlattık; bu yazıda üç yöntemi yan yana koyuyor, apartman ve site için hangisinin ne zaman anlamlı olduğuna bakıyoruz.
Üç yöntem tek tabloda
Tablodaki her satır, sözleşmeden önce cevabı yazılı alınması gereken bir soruya karşılık gelir. Menzil ve pil için rakam vermiyoruz; ikisi de binanın yapısına ve gönderim sıklığına göre değiştiği için katalog değeri tek başına karar ölçüsü olamaz.
| Konu | wM-Bus | LoRaWAN | NB-IoT |
|---|---|---|---|
| Dayandığı tanım | EN 13757-4 kablosuz M-Bus standardı | LoRa Alliance tarafından yayımlanan LoRaWAN tanımı | 3GPP hücresel standardı (LTE ailesi) |
| Radyo bandı | Lisanssız kısa menzil bandı | Lisanssız bant (Avrupa ve Türkiye için EU868 planı) | Operatörün lisanslı frekansı |
| Ağın sahibi | Bina ya da okuma firması | Ağı kuran taraf: kendi ağı ya da bir ağ işletmecisi | Mobil operatör |
| Sayaçtan sonraki altyapı | RF el terminali ya da binaya konan RF toplayıcı ve onun mobil hattı | Ağ geçidi, ağ sunucusu ve uygulama yazılımı | Doğrudan operatör şebekesi; binada ek cihaz gerekmez |
| Menzili belirleyen | Sayaç ile alıcı arasındaki döşeme ve duvarlar | Ağ geçidinin yüksekliği, konumu ve binanın içi | Operatörün o noktadaki iç mekân kapsaması |
| Pili belirleyen | Yayın aralığı ve mod | Gönderim sıklığı ve bağlantı kalitesine göre seçilen yayın süresi | Gönderim sıklığı, uyku ayarları ve zayıf kapsamada tekrarlar |
| Süren maliyet kalemi | Toplayıcının hattı ya da gezici okuma emeği | Ağ işletimi ya da ağ kullanım bedeli | Sayaç başına hat |
Tablonun en çok gözden kaçan satırı "ağın sahibi"dir. wM-Bus'ta bina bir sabah okuma firmasını değiştirse bile yayın düzeni binada kalır; değişen, yayını kimin dinlediğidir. LoRaWAN'da sayaçlar bir ağ sunucusuna kayıtlıdır ve o kaydın kimde olduğu devirde ayrıca konuşulur. NB-IoT'de ise her sayacın bir operatör hattı vardır; hattın kimin adına açıldığı, sözleşmenin en baştan yazılması gereken maddesidir.
Veri hangi yoldan merkeze gelir
wM-Bus'ta okumayı sayaç başlatır: cihaz telgrafını kendi programına göre havaya bırakır, yakındaki alıcı yakalar. Alıcı koridorda dolaşan bir RF el terminali olabilir ya da binaya sabit konan bir RF + GSM toplayıcı; ikincisinde veri toplayıcının mobil hattıyla merkeze çıkar. Yani wM-Bus kısa bir bina içi halkadır, merkeze giden yol ayrıca kurulur. Modların okuma mesafesine ve pile etkisini wM-Bus modları T1, C1, S1 yazısında açtık.
LoRaWAN'da sayaç, menzilindeki bir ya da birkaç ağ geçidine yayın yapar; ağ geçitleri paketi internet üzerinden ağ sunucusuna, sunucu da okuma yazılımına iletir. Pille çalışan sayaçlarda genellikle yalnız sayacın gönderiminden sonra kısa bir dinleme penceresi açan A sınıfı kullanılır. Bir ağ geçidi birden çok binayı dinleyebildiği için dağınık yerleşimlerde tek binaya bağlı kalmayan bir ağ kurmak mümkündür. Teknolojinin temelini LoRa nedir yazısında anlatmıştık.
NB-IoT'de ara halka yoktur: sayacın içindeki hücresel modül operatörün baz istasyonuna bağlanır ve veriyi sunucuya kendisi gönderir. Binaya toplayıcı ya da ağ geçidi konmaz; buna karşılık her sayaç kendi bağlantısını yönetir ve kapsamanın sayacın durduğu noktada var olması gerekir. Kazan dairesi ve bodrum gibi noktalarda bu, bina girişindeki ölçümden farklı sonuç verebilir; mobil hattın bina içindeki davranışını GSM ile uzaktan sayaç okuma yazısında ele aldık.
Apartman ve site için hangisi
Tek bloklu bir apartmanda kalorimetre ve ısı pay ölçerler daire içindeyse en sade çözüm çoğu zaman wM-Bus'tır. Sayaçlar radyo modülüyle geldiyse ya gezici okumayla ya da tek bir sabit toplayıcıyla dönem kapatılır. Toplayıcının yerini kapsama ölçümü belirler; yerleşimin ayrıntısı sabit RF ağla sayaç okuma yazısındadır.
Çok bloklu sitelerde karar blokların arasındaki mesafeye ve sayaçların yerine bağlıdır. Blok başına bir toplayıcı kurmak ile bütün siteyi birkaç ağ geçidiyle dinlemek arasında seçim yapılır; ikinci yol LoRaWAN uyumlu sayaç ya da modül gerektirir. Bloklar birbirine yakın ve sayaçlar kat dolaplarındaysa wM-Bus toplayıcılar yeterlidir; yerleşim dağınık, bloklar uzak ya da her bloğa ayrı enerji ve hat sağlamak zorsa LoRaWAN değerlendirilir.
NB-IoT'nin öne çıktığı yer, sayaçların tek tek ve dağınık durduğu durumlardır: birbirinden uzak müstakil yapılar ya da toplayıcı konacak ortak bir noktanın olmadığı yerler. Merkezi ısıtmalı tipik bir apartmanda her daire sayacı için ayrı hat yönetmek, toplayıcılı bir düzene göre çoğu zaman gereksiz bir iş kalemi yaratır.
Bir de kablolu M-Bus seçeneği unutulmamalıdır. Sayaçlar kolon dolaplarında ve veri hattı çekilmişse, kablolu M-Bus hattının ucuna konan bir M-Bus master hâlâ en kararlı yoldur; kablosuz yöntemler bu düzenin yerini değil, kablo çekilemeyen binaların ihtiyacını karşılar. Kablolu tarafın temelleri M-Bus nedir sayfasında.
Mevcut sayaçlarla uyum
Karar çoğu zaman yeni bir teknoloji seçmekle değil, binada zaten duran sayaçlarla başlar. Sayacın etiketine ve teknik belgesine bakıldığında üç durumdan biri çıkar.
Sayaçta wM-Bus radyo modülü var. Bu sayaç LoRaWAN ya da NB-IoT ağına doğrudan katılamaz; radyo dilleri farklıdır. Seçenekler, yayını wM-Bus alıcıyla okumak, üreticinin sunduğu başka bir radyo modülüyle değiştirmek ya da wM-Bus yayınını dinleyip başka ağa aktaran bir köprü cihaz kullanmaktır. Modül değişiminin mümkün olup olmadığı tamamen modele bağlıdır.
Sayaçta kablolu M-Bus çıkışı var. En geniş seçenek bu durumdadır. Hat çekilebiliyorsa M-Bus master ile okunur; çekilemiyorsa kablolu M-Bus sayacı okuyup veriyi kablosuz gönderen ara cihazlar piyasada bulunur. Seçilecek ara cihazın, sayacın M-Bus telgrafını eksiksiz taşıdığı denenmeden kurulum yapılmamalıdır.
Sayaçta yalnız darbe (pulse) çıkışı var. Darbe sayan bir modül eklenir ve modül, kendi radyosuyla seçilen ağa gönderir. Burada endeks sayaçtan değil darbelerin toplamından gelir; başlangıç değerinin bir kez elle eşlenmesi ve dönem dönem sayaç camındaki değerle karşılaştırılması gerekir.
Şifreleme her üç yolda da ayrı bir maddedir. Şifreli yayın yapan bir sayacın verisini okuyabilmek için anahtarın okuma tarafında bulunması gerekir; anahtar listesinin teslimi, hangi yöntem seçilirse seçilsin, devir belgesine yazılmalıdır.
Geçiş senaryoları
Bir yöntemden diğerine geçmek nadiren tek seferde ve bütün binada yapılır. Tipik olarak üç senaryodan biri yaşanır.
Gezici okumadan sabit ağa. Sayaçlar zaten wM-Bus yayınlıyorsa sayaç değişmez; binaya toplayıcı konur ve dönem, personel sahaya gitmeden kapanır. En az müdahale gerektiren geçiş budur.
Karma düzen. Aynı sitede bir blokta kablolu M-Bus, diğerinde wM-Bus toplayıcı, uzaktaki bir yapıda LoRaWAN bulunabilir. Bunun işlemesinin tek şartı, bütün verinin tek okuma yazılımında birleşmesi ve her sayacın tek bir kaynaktan okunmasıdır; aynı cihazın iki yoldan gelen iki farklı endeksi dönem sonunda çelişki üretir.
Sayaç yenilemesiyle birlikte geçiş. Sayaçların muayene ya da ömür nedeniyle değişeceği dönem, yöntem değiştirmek için en doğal zamandır. Yeni sayaç alınırken radyo seçeneği, binanın kullanacağı alıcıya göre belirlenir; sonradan modül değiştirmeye çalışmaktan daha az maliyet kalemi doğurur.
Hangi yöntem seçilirse seçilsin, paylaştırma hesabı değişmez. Endeksin ağdan gelmesi ısınma giderini paylaştırmaz; dönem sonundaki hesap ve yönetime teslim edilen liste ayrı bir iştir.
Nortek Enerji tarafında ne var
wM-Bus tarafında RF el terminali ile gezici okumayı, RF + GSM toplayıcı ile sabit okumayı kuruyoruz. Kablolu M-Bus için GSM, Wi-Fi, USB ve Bluetooth M-Bus master cihazlarının üreticisiyiz. LoRaWAN altyapımız İstanbul'da kurulu ve çalışır durumdadır; sayaç okuma ve kazan otomasyonu bu altyapı üzerinden yürüyor. Kapsama ağ geçitlerinin konumuna bağlı olduğundan LoRaWAN uygunluğu proje bazında değerlendirilir. Yöntemlerin bütününü uzaktan sayaç okuma sistemi sayfasında topladık.
Nortek Enerji, T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'ndan yetkili bir firmadır (yetki belgesi no: 205) ve ISO 9001 kalite yönetim sistemi belgesine sahiptir (belge no Q936647525). Cihazlarımızı m-bus.com.tr adresinden inceleyebilirsiniz; uzaktan anlık sayaç okuma için EnerjiPay platformumuzu kullanabilirsiniz.
Binanızdaki sayaçların etiketlerini birlikte inceleyelim, hangi yöntemin uygun olduğunu keşifte netleştirelim: 0505 059 88 58 · iletişim sayfası
Sık sorulan sorular
LoRaWAN ile okunan sayaç için binada internet gerekir mi?
Sayaç tarafında gerekmez; sayaç veriyi radyo ile ağ geçidine gönderir. İnternet bağlantısı ağ geçidinde bulunur ve ağ geçidi başka bir yapıda olabilir. Binadan istenen tek şey, sayaçların bulunduğu noktanın bir ağ geçidinin kapsamasında kalmasıdır.
Mevcut wM-Bus sayaçlar LoRaWAN ağına bağlanabilir mi?
Doğrudan bağlanamaz, çünkü iki teknoloji farklı radyo protokolü kullanır. Ya sayacın radyo modülü üreticinin sunduğu başka bir modülle değiştirilir ya da wM-Bus yayınını dinleyip LoRaWAN ağına aktaran bir köprü cihaz kullanılır. Hangisinin mümkün olduğu sayacın modeline bağlıdır.
NB-IoT sayaçta her cihaz için ayrı hat gerekir mi?
Evet. NB-IoT sayaç operatör şebekesine kendi kimliğiyle bağlanır; bu kimlik takılı bir SIM kartla ya da gömülü SIM ile sağlanır. Hat sayısı sayaç sayısı kadar olur ve hatların yönetimi, toplayıcılı yöntemlere göre ayrı bir iş kalemidir.
Hangi yöntemde pil daha uzun dayanır?
Yöntemin adı tek başına belirlemez. Pil ömrünü en çok gönderim sıklığı ve sayacın durduğu noktadaki bağlantı kalitesi belirler: zayıf kapsamada LoRaWAN sayacı daha uzun süre yayın yapar, NB-IoT sayacı mesajını tekrarlar ve ikisi de daha fazla enerji harcar. Karşılaştırma, üreticinin aynı gönderim aralığı için verdiği değerlerle yapılmalıdır.
Okuma yöntemi değişirse ısınma gideri paylaşımı değişir mi?
Hayır. Endeksin hangi ağdan geldiği paylaştırma hesabını değiştirmez; hesap 14 Nisan 2008 tarihli ve 26847 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan paylaştırma yönetmeliğine göre yapılır. Değişen, endeksin merkeze ulaşma yolu ve okumanın sahaya gidilmeden yapılıp yapılmadığıdır.
.