Konutta en yaygın su sayacı türleri tek jet, multijet ve ultrasoniktir: ilk ikisi suyu çarkla sayar, ultrasonik ise ses dalgasının geçiş süresini ölçer.
Bu üç ad çoğu zaman teklif listesinde yan yana görülür ve aradaki fark fiyat satırına indirgenir. Oysa seçim, binanın tesisat düzenine ve dairenin nasıl su kullandığına bağlıdır. Aşağıda üç tipin ne yaptığını, gövdesinden nasıl ayırt edildiğini ve hangi binada hangisinin tutarlı sonuç verdiğini ayırıyoruz.
Jetli ölçüm nedir
Jetli sayaçlarda su, kadranın altındaki bir çarka yönlendirilir. Çark döndükçe dönüş sayısı dişli takımıyla kadrana aktarılır ve hacme çevrilir. «Tek jet» ve «multijet» adları, suyun bu çarka kaç noktadan çarptığını anlatır — ölçülen büyüklük ikisinde de aynıdır, değişen suyun çarka dağıtılma biçimidir.
Bu ayrımın önemi çarkın üzerindeki yük dengesinde ortaya çıkar. Tek noktadan gelen akış çarkı tek yönden iter; çok noktadan gelen akış ise çarkı daha dengeli döndürür. Dengeli yük, yatağın aşınmasını ve zamanla oluşan sapmayı doğrudan etkiler.
Tek jet ile multijet arasındaki fark
| Konu | Tek jet | Multijet |
|---|---|---|
| Suyun çarka gelişi | Tek bir ağızdan, çarkın bir noktasına | Gövdedeki dağıtım halkasından, çarkın çevresine birden çok noktadan |
| Çark üzerindeki yük | Tek yönlü, yatak bir tarafta zorlanır | Çevreye dağılmış, daha dengeli |
| Yapı | Daha az parça, daha basit gövde | Dağıtım halkası nedeniyle daha karmaşık |
| Kirli ve tortulu suya tepkisi | Tek ağız tıkanırsa ölçüm doğrudan etkilenir | Birden çok ağız olduğu için tek tıkanma daha az etkiler |
| Tipik kullanım | Küçük çaplı daire girişleri | Daire ve blok girişlerinde yaygın |
Pratik sonuç şu: ikisi de doğru ölçer, ama multijet gövde aşınmayı zamana yayar. Tortu oranı yüksek şebekelerde bu fark, cihazın ömrü boyunca biriken sapmada görünür hâle gelir.
Ultrasonik su sayacı
Ultrasonik sayaçta döndürülecek bir parça yoktur. Cihaz, boru içinden akış yönünde ve akışa karşı gönderdiği ses sinyallerinin varış süreleri arasındaki farkı ölçer ve bunu debiye çevirir. Hareketli parça bulunmadığı için mekanik aşınma kalemi ortadan kalkar.
Mekanik ve ultrasonik ölçüm arasındaki asıl ayrımın düşük debide ortaya çıktığını ve bunun gider paylaştırmasına nasıl yansıdığını mekanik kalorimetre mi, ultrasonik kalorimetre mi başlıklı yazıda ayrıntısıyla ele aldık; aynı mantık su sayacı için de geçerlidir, burada tekrar etmiyoruz.
Islak kadran, kuru kadran
Tiplerden bağımsız ikinci bir ayrım kadranın konumudur ve sahada ilk bakışta işe yarar.
Islak kadranda gösterge suyla temas hâlindedir. Yapısı basittir; ancak zamanla camın içi buğulanabilir veya tortu birikip okumayı zorlaştırabilir.
Kuru kadranda gösterge sudan yalıtılmıştır, hareket manyetik olarak aktarılır. Kadran uzun süre okunabilir kalır. Endeksin nasıl okunacağı ve kırmızı kesir hanelerinin karşılığı su saati nasıl okunur yazımızda duruyor.
Debi sınırları ve izin verilen hata payı
Bir su sayacının «doğru ölçmesi» her debide aynı anlama gelmez. Elektrik, Su ve Gaz Sayaçları Muayene Yönetmeliği'nin ekinde su sayacı için dört debi tanımlanır: minimum debi (Q1), geçiş debisi (Q2), daimi debi (Q3) ve aşırı debi (Q4). Q1, cihazın izin verilen hata sınırları içinde çalışabildiği en düşük debidir; Q3 normal kullanımda sürekli çalışabildiği en yüksek debidir.
İzin verilen hata payı da tek bir sayı değildir, debi bölgesine göre değişir:
| Debi bölgesi | İzin verilen hata (MİH) |
|---|---|
| Q1 ile Q2 arası (alt bölge) | ± %5 |
| Q2 ile Q4 arası (üst bölge) | ± %2 |
Tablonun okunuşu şudur: sayaç düşük debide daha geniş bir hata payıyla kabul edilir. Sızdıran bir rezervuarın ya da yalnız hafta sonları kullanılan bir dairenin tüketimi bu alt bölgeye düşer. Bu yüzden cihaz seçiminde bakılacak şey yalnız çap değil, dairenin gerçek kullanımının hangi bölgeye düştüğüdür. Aynı yönetmeliğin öngördüğü periyodik muayene süresini su sayacının muayene süresi yazısında ele aldık.
Hangi binaya hangi su sayacı tipi
Karar üç soruyla daralır. Şebekede tortu ve kireç yükü yüksek mi — öyleyse tek ağızlı yapı dezavantajlıdır. Dairelerin bir kısmı çok az mı kullanıyor — öyleyse düşük debi davranışı belirleyici olur. Bina uzaktan okumaya geçecek mi — o zaman asıl soru ölçüm tipi değil, cihazın haberleşme arayüzüdür; hangi sayaçların sisteme alınabileceği uzaktan sayaç okuma sistemi sayfamızda duruyor. Takılı sayacın bir haberleşme arayüzü olup olmadığını impuls ve M-Bus çıkışı yazısındaki kontrollerle anlayabilirsiniz.
Okuma ve paylaştırma tarafı cihaz tipinden bağımsız yürür: soğuk su sayacı okuma ve sıcak su sayacı okuma hizmetlerimizde endeksler her dönem kayda geçer, sapmalar dönem kapanmadan incelenir. Cihazlarımızı m-bus.com.tr adresinden inceleyebilirsiniz; uzaktan anlık sayaç okuma için EnerjiPay platformumuzu kullanabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Tek jet mi multijet mi daha doğru ölçer?
İkisi de kendi doğruluk sınırları içinde ölçer; tip tek başına «daha doğru» anlamına gelmez. Fark dayanıklılıkta ortaya çıkar: multijet gövdede su çarka birden çok noktadan geldiği için yük dengelenir ve tortulu şebekede tek bir ağzın tıkanması ölçümü daha az etkiler.
Sayacımın tek jet mi multijet mi olduğunu nasıl anlarım?
Gövde etiketindeki tip bilgisinden anlaşılır; dışarıdan bakarak ayırmak güvenilir değildir çünkü fark gövdenin içindeki dağıtım halkasındadır. Etiketteki tip ve seri numarasını daire numarasıyla birlikte kayda geçirmek, sonraki muayene ve değişim takibini de kolaylaştırır.
Ultrasonik su sayacı mekanik sayacın yerine takılabilir mi?
Çap ve bağlantı ölçüsü uyduğunda takılabilir. Ancak değişim kararı yalnız tipe göre verilmez; cihazın muayene durumu, montaj yönü ve öncesinde gereken düz boru mesafesi birlikte değerlendirilir. Bu şartlar cihazın kendi teknik belgesinde yazar.
Su sayacının çapı büyük seçilirse ne olur?
Dairenin normal kullanımı cihazın alt debi bölgesine kayar. O bölgede izin verilen hata payı daha geniş olduğu için az kullanan dairede ölçüm zayıflar. Çap, bağlantı ölçüsüne göre değil dairenin gerçek kullanımına göre seçilmelidir.
.