Blog Uzaktan Okuma Sistemleri Nasıl Çalışır?

Uzaktan okuma sistemi, dairelerdeki ısı sayacı veya ısı ölçer değerlerini kapı kapı dolaşmadan, kablolu ya da kablosuz bir haberleşme hattı üzerinden bina içindeki bir toplayıcıya, oradan da GSM modem ile paylaştırma yazılımına taşıyan bir zincirdir. Yöneticinin gördüğü sonuç şudur: okuma günü için daire sakinlerinden randevu almak gerekmez ve dönem verisi fatura geldiğinde hazır bekler.

Bu yazı sistemin ne olduğunu değil nasıl çalıştığını anlatıyor: hangi katmanlar var, bir okuma döneminde sırayla ne oluyor, hangi bina hangi mimariye uygun ve sistemin neyi çözmediği. Tanım düzeyinde bir giriş arıyorsanız Uzaktan Sayaç Okuma Sistemi Nedir? yazısı daha uygun.

Sistemin dört katmanı

Uzaktan okuma tek bir cihaz değil, birbirine bağlı dört katmandır. Bir katman eksikse sistem çalışmaz; bir katman arızalıysa o katmanın kapsadığı daireler okunmaz.

1. Ölçüm cihazı

Zincirin ilk halkası tüketimi ölçen cihazdır. Tesisat kolektörlü ise daire girişine ısı sayacı (kalorimetre) takılır; sayaç gidiş ve dönüş hattı arasındaki sıcaklık farkı ile debiyi ölçerek harcanan enerjiyi hesaplar. Tesisat kolonlu ise her radyatöre ayrı bir ısı ölçer monte edilir ve daire tüketimi o dairedeki ölçerlerin toplamından bulunur. Hangi cihazın kullanıldığı, dönem sonunda uygulanacak hesap yöntemini de belirler.

Isı sayacı seçiminde mekanik ve ultrasonik ölçüm ilkesi arasındaki farkı Mekanik Kalorimetre mi, Ultrasonik Kalorimetre mi? yazısında karşılaştırdık.

2. Haberleşme katmanı

Cihazın hafızasındaki değerin dışarı çıkabilmesi için bir haberleşme arayüzü gerekir. Sahada üç yaygın seçenek var:

• Kablolu M-Bus: Cihazlar iki telli bir hat üzerinden zincirlenir. Kolektör dolaplarının erişilebilir olduğu, tesisatın yeni çekildiği veya tadilat aşamasındaki binalarda tercih edilir.
• Kablosuz M-Bus (wM-Bus): Cihaz ölçüm verisini belirli aralıklarla radyo frekansında yayınlar, kat veya blok içindeki bir alıcı bunu toplar. Kablo çekmenin mümkün olmadığı mevcut binalarda ve radyatör üstü ısı ölçerlerde yaygın çözümdür.
• Pulse (darbe) çıkışı: Sayaç her birim tüketimde bir darbe üretir, sayıcı bu darbeleri toplar. Genellikle su sayaçlarında ve haberleşme modülü olmayan eski cihazların sisteme dahil edilmesinde kullanılır.

M-Bus protokolünün ne olduğu ve kalorimetre ile ilişkisi için M-Bus Cihazı ve Kalorimetre Nedir? yazısına bakabilirsiniz.

3. Toplayıcı ve modem

Haberleşme katmanından gelen veriler bina içindeki bir toplayıcıda birikir. Toplayıcıya bağlı GSM modem, bu verileri mobil şebeke üzerinden merkezdeki sunucuya gönderir. Bu katman binanın ölçüsüne göre büyür: tek bir merdiven kovası için bir toplayıcı yeterli olabilirken, çok bloklu bir sitede her blok için ayrı toplayıcı ve tek bir çıkış noktası kurulabilir.

Bu katmanın iki gerçek bağımlılığı var: kesintisiz enerji ve şebeke kapsaması. Toplayıcının bulunduğu panoda elektrik kesikse veya kazan dairesinde GSM sinyali yoksa okuma o dönem için gerçekleşmez; bu yüzden kurulum öncesi keşifte sinyal ölçümü yapılır.

4. Paylaştırma yazılımı

Son katman, gelen ham okuma değerlerini gider paylaşımına çeviren yazılımdır. Yazılım dönem başı ve dönem sonu değerleri arasındaki farkı alır, binanın yakıt faturasını yönetmelikteki oranlara göre böler ve her bağımsız bölüm için gider paylaşım belgesi üretir. Hesabın işleyişini Isı Gider Paylaşımı Nedir, Nasıl Hesaplanır? sayfasında örnek üzerinden anlattık; belge ve döküm tarafı için faturalandırma programı yazısına bakabilirsiniz.

Bir okuma döneminde sırayla ne oluyor?

Altıncı adım bir tercih değil yükümlülüktür: 26847 sayılı yönetmeliğin 5. maddesinin sekizinci fıkrası, dönem paylaşım bildirimleri icmalinin bina girişindeki ilan panosunda asgari üç gün süreyle liste hâlinde ilan edilmesini şart koşar.

Hangi bina hangi mimariye uygun?

Karar yalnızca bina yaşına bakılarak verilmez. Kolektör dolaplarının konumu, kat sayısı, blok sayısı ve duvar yapısı kablosuz menzili etkilediği için doğru mimari keşifte belirlenir.

Yönetime getirdiği somut farklar

• Daireye girme ihtiyacı ortadan kalkar. Okuma için randevu, kapı çalma ve "evde yoktum" turu gerekmez. Yönetmeliğin 5. maddesi kullanıcılara ölçüm iş ve işlemlerine izin verme mecburiyeti getirse de, pratikte en çok zaman kaybı buradadır.
• Ara okuma mümkün olur. Daire el değiştirdiğinde devir tarihinde ara okuma alınabilir ve dönem sonunda iki ayrı belge düzenlenebilir. Yönetmeliğin 11. maddesi bunu zaten öngörüyor; uzaktan okuma bunu ek bir saha ziyareti olmadan uygulanabilir kılar.
• Arıza dönem içinde görünür. Bir cihaz veri göndermiyorsa bu, dönem sonunda fatura çıkarken değil okuma sırasında fark edilir. Arızalı cihazın tüketimi yönetmeliğin 11. maddesine göre geçmiş dönem veya benzer bağımsız bölüm tüketimi esas alınarak belirlenir; erken fark edilen arıza, bu yöntemin kullanılacağı dönem sayısını azaltır.
• İtiraz konuşulabilir hâle gelir. Dönem başı ve dönem sonu değeri, okuma tarihi ve fark tüketim belgede yazılı olduğu için tartışma "bence fazla geldi"den çıkıp sayı üzerinden yürür.

Sistem neyi çözmez?

Uzaktan okuma bir ölçüm ve veri taşıma çözümüdür; şu üç şeyi kendi başına çözmez:

• Enerji tüketimini düşürmez. Ölçüm ekipmanları tasarruf cihazı değildir. Tüketim, kullanıcının termostatik vanada seçtiği sıcaklığa ve binanın yalıtımına bağlı kalır. Sistem tasarrufu sağlamaz, tüketimi görünür kılar.
• Muayene yükümlülüğünü kaldırmaz. Isı sayaçları Ölçüler ve Ayar Kanunu kapsamındadır ve periyodik muayeneye tabidir. Ayrıntı için Isı Sayaçları Muayene Yönetmeliğine Göre Sayaç Muayenesi ve muayene yaptırmayanlara ilişkin yaptırımlar yazılarına bakın.
• Tesisat sorununu gizlemez. Kolektöre müdahale ile radyatör hattının kesilmesi, mühürsüz dolap veya bozuk termostatik vana ölçüm sonucuna yansır. Uzaktan okuma bunu tespit etmeyi kolaylaştırır, kendiliğinden düzeltmez.

Mevzuat tarafı

Uzaktan okuma, 14.04.2008 tarihli ve 26847 mükerrer sayılı Merkezi Isıtma ve Sıhhi Sıcak Su Sistemlerinde Isınma ve Sıhhi Sıcak Su Giderlerinin Paylaştırılmasına İlişkin Yönetmelik çerçevesinde işler. Doğrudan ilgili hükümler:

• Madde 5/3: Tüketimler aylık veya belirli dönemlerde ölçülür ve bağımsız bölüm kullanıcılarına ait gider paylaşım belgeleri düzenlenir.
• Madde 5/5: Merkezî ısıtma sistemi kullanılan binalarda TS EN 215'e uygun termostatik radyatör vanası kullanılır.
• Madde 5/7: Gider paylaşım bildiriminde yer alacak bilgiler on dört kalem hâlinde sayılmıştır; önceki ölçüm değeri, son ölçüm değeri ve fark tüketim bunların arasındadır.
• Madde 8/1: Merkezî ısıtma sistemlerinde toplam ısıtma giderinin %70'i ölçülen tüketime, %30'u ortak kullanım mahalleri, sistem kayıpları, asgari ısınma ve işletme giderleri karşılığı olarak kapalı kullanım alanına göre paylaştırılır.
• Madde 8/4: Merkezî sıhhî sıcak su giderleri, ölçülen sıcak su tüketimlerine göre paylaştırılır.

Sıkça sorulan sorular

Uzaktan okuma için dairelere girilmesi gerekiyor mu?

Kurulum sırasında cihazın monte edileceği yere erişim gerekir. Kurulum tamamlandıktan sonra dönemsel okuma için daireye girilmesine ihtiyaç kalmaz.

GSM sinyali zayıf olan binada sistem kurulabilir mi?

Toplayıcı ve modemin konumu sinyal ölçümüne göre seçilir. Kazan dairesinde sinyal yetersizse anten veya cihaz konumu değiştirilerek çözüm aranır; keşif bu yüzden kurulumdan önce yapılır.

Mevcut binamızda kablo çekmek istemiyoruz, alternatif var mı?

Kablosuz M-Bus tam olarak bu durum için kullanılır. Cihazlar veriyi radyo frekansında yayınlar, kat veya blok içindeki alıcı toplar; tesisata kablo çekilmesi gerekmez.

Bir cihaz dönem içinde arızalanırsa o dairenin payı nasıl bulunur?

26847 sayılı yönetmeliğin 11. maddesine göre pay, o bağımsız bölümün daha önceki benzer dönemlerdeki tüketimi veya aynı dönemde benzer bağımsız bölümlerin tüketimi esas alınarak belirlenir.

Uzaktan okuma sıcak su sayaçlarını da kapsar mı?

Kapsar. Sıcak su sayaçları da haberleşme modülü veya pulse çıkışı üzerinden aynı toplayıcıya bağlanabilir. Yönetmeliğin 8. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca sıhhî sıcak su gideri ölçülen tüketime göre paylaştırılır.

.